Монгол Улсын хууль
Эрдэнэсийн Сангийн Тухай
Хүчин төгөлдөрЭрдэнэсийн Сангийн Тухай
1994-11-17, Улаанбаатар94-H-19
Энэ хуулийн зорилт нь Монгол Улсын эрдэнэсийн эх нөөцийг хамгаалах, төрийн эрдэнэсийн сан /цаашид "эрдэнэсийн сан" гэх/ -г бүрдүүлэх, хамгаалах, арвижуулах, уул сангаас хөрөнгө гүйлгээнд оруулах, захиран зарцуулахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.
Эрдэнэсийн сангийн хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, энэ хууль, Банкны тухай, Валютын зохицуулалтын тухай, Соёлын өвийг хамгаалах тухай болон Ашигт малтмалын тухай хуулийн холбогдох заалт, тэдгээртэй нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.
Энэ хуульд хэрэглэсэн нэр томъёог дор дурдсан утгаар ойлгоно:
"эрдэнэс" гэж түүхий эд, хайлш, химийн нэгдэл, бүтээгдэхүүн, түүх, соёлын дурсгалт зүйл зэрэг ямар ч байдалд байгаа үнэт металл, эрдэнийн чулууг хэлнэ;
"үнэт металл" гэж алт, мөнгө, платина болон түүний бүлэгт багтдаг палладий, иридий, родий, рутений, осмийг хэлнэ;
"үнэт чулуу" гэж доржпалам, бадмаараг, маргад эрдэнэ, индранил болон сувдыг хэлнэ;
"эрдэнэсийн сан" гэж төрийн нэрийн өмнөөс Монголбанк эрхлэн хуримтлуулж, хадгалж, хамгаалж, хэрэглэж байгаа эрдэнэсийн хуримтлалыг хэлнэ;
“байгалийн төрц” гэж онцгой чамин дүрс хэлбэртэй, байгалийн тогтоц хэлбэрээрээ олдсон үнэт металл, эрдэнийн чулууг хэлнэ.
“эрдэнийн чулуу” гэж олон улсад хэвшсэн ангилалд хамрагдах үнэт, хагас үнэт чулууг хэлнэ.
Эрдэнэсийн сан нь төрийн өмчлөлд байна.
Эрдэнэсийн санг үндсэн болон гүйлгээ санд хуваана.
Үндсэн сан нь байнгын болон байнгын бус хэсгээс бүрдэнэ. Үүнд:
байнгын хэсэгт худалдах, шилжүүлэхийг хориглосон эрдэнэс орно. Энэ хэсэгт байгаа эрдэнэс нь Монгол Улсын хуваагдашгүй өмч мөн;
байнгын бус хэсэгт Улсын Их Хурлын шийдвэрийн дагуу эрдэнэсийн санд шилжүүлсэн олон улсын жишигт хүргэж цэвэршүүлсэн үнэт металл, засаж өнгөлсөн эрдэнийн чулуу, түүх, соёлын хосгүй үнэт, дурсгалт зүйл, үнэт металлаар хийж нөөцөд авсан зоос орно.
Гүйлгээний санд үнэт металл боловсруулах аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэлийн,мөн эрдэм шинжилгээний ажил, эмчилгээний хэрэгцээнд зориулан гүйлгээнд оруулах цэвэршүүлсэн болон цэвэршүүлээгүй үнэт металл, түүгээр хийсэн зоос,засч өнгөлсөн болон байгалийн төрхөөрөө байгаа эрдэнийн чулуу, сувд зэрэг энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаас бусад Монголбанкинд хадгалагдаж байгаа бүх эрдэнэс хамаарна.
Улсын Их Хурал эрдэнэсийн сангийн талаар дараахь бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
үндсэн сангийн байнгын болон байнгын бус хэсэгт байвал зохих эрдэнэсийн нэр төрөл, хэмжээг тогтоох;
үндсэн сангийн жилийн орлого, зарлагын хэмжээ болон гүйцэтгэлийн тайланг батлах;
гүйлгээний сангаас жил бүр зарцуулах хэмжээг тогтоох;
эрдэнэсийн үндсэн сангаас үнэт металл, үнэт чулуу гадаадад худалдах, гадаадаас худалдан авах шийдвэр гаргах;
олборлосон үнэт металл, үнэт чулууг улсын эрдэнэсийн санд зориулан Монголбанкинд худалдан авах доод хэмжээг тогтоох;
хууль тогтоомжид заасан бусад бүрэн эрх.
Засгийн газар эрдэнэсийн сангийн талаар дараахь бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
Улсын Их Хурлаас тогтоосон хэмжээнд гүйлгээний сангаас үнэт металл, үнэт чулуу худалдах асуудлыг Монголбанктай хамтран шийдвэрлэх;
хууль тогтоомжид заасан бусад бүрэн эрх.
Монголбанк эрдэнэсийн сангийн талаар дараахь бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:
эрдэнэсийн сангийн хөдөлгөөний бүртгэл, тооцоог эрхлэх;
хууль, Улсын Их Хурлын шийдвэрийн дагуу үндсэн болон гүйлгээний сангийн орлогыг нэмэгдүүлж зарлагын гүйцэтгэлийг хангах;
эрдэнэсийн гүйлгээний санд байгаа үнэт металлаас олон улсын жишигт хүргэн дотоод, гадаадад цэвэршүүлж, гадаадын банк, санхүүгийн байгууллагад оновчтой байршуулах;
эрдэнэсийн үндсэн сангаас үнэт металл, үнэт чулуу гадаадад худалдах, гадаадаас худалдан авч нөөц нэмэгдүүлэх тухай саналыг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлж гаргасан шийдвэрийг нь хэрэгжүүлэх;
эрдэнэсийн сангийн эрдэнэсийн үнэ тогтоох журам баталж мөрдүүлэх;
хууль тогтоомжид заасан бусад бүрэн эрх.
Эрдэнэсийн санд хуримтлуулсан үнэт эрдэнэсийг хадгалах, хадгалуулах, худалдан авах, худалдах, цэвэршүүлэх, байршуулах, үзэсгэлэн гаргах, үзмэр зохион байгуулах, эрдэнэсийн санг нэмэгдүүлэх, тэдгээрийг хамгаалах, сэлбэн тордох, сэргээн засварлах зэрэг ажил эрдэнэсийн санг эрхлэх үйл ажиллагаанд хамаарна.
Эрдэнэсийн санг Монголбанк эрхэлнэ. Түүний бүтцэд энэ хуулийн 8 дугаар зүйлд заасан ажлыг эрхлэх нэгж байх бөгөөд үйл ажиллагааг нь Монголбанкны Ерөнхийлөгч байнгын удирдлагаар хангана.
Монголбанкны Ерөнхийлөгч эрдэнэсийн санг эрхлэх нэгжийн бүтцийг тогтооно.
Монголбанкны Ерөнхий менежер эрдэнэсийн санг эрхлэх нэгжийн орон тоо, цалингийн санг Монголбанкны зардлын төсөвт багтаан тогтоож, захирлыг нь томилж, чөлөөлнө.
Эрдэнэсийн сангийн орлого нь гадаад, дотоодын банк, аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдээс улсад худалдсан, бэлэглэсэн, хандивласан, түүнчлэн хууль тогтоомжийн дагуу хураасан, дайчлан авсан болон хадгалуулсан, тушаасан эрдэнэсээс бүрдэнэ.
Эрдэнэсийн сангаас орлого, зарлагын батлагдсан тэнцлийн дагуу дараахь журмаар зарлага гаргана:
аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдэд соёлын өвд хамаарахаас бусад үнэт металл, эрдэнийн чулууг дэлхийн зах зээлийн үнийг харгалзан Монголбанкнаас тогтоосон үнээр худалдах;
Улсын Их Хурлаас гаргасан шийдвэрийн дагуу үнэт металл, эрдэнийн чулууг гадаадад худалдах;
үнэт металл, эрдэнийн чулууг засах, цэвэршүүлэх сэлбэн тордох явцад гарсан хорогдлыг хасах.
Эрдэнэсийн санд байгаа үнэт металл, үнэт чулуу, тэдгээрээр хийсэн эдлэл, түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын дэргэдэх мэргэжлийн зөвлөлөөс өгсөн тодорхойлолт бүхий хувийн хэрэг хөтөлж, Монголбанкнаас тогтоосон журмын дагуу үнэлж эрдэнэсийн сангийн бүртгэл-мэдээллийн санд бүртгэнэ.
Эрдэнэсийн сангийн нэгдсэн бүртгэл нь төрийн нууцад хамаарах бөгөөд Засгийн газар, Монголбанкинд тус бүр нэг хувь хадгалагдана.
Алт, платина, түүний бүлэгт багтдаг металлыг миллиграмын, мөнгийг граммын нарийвчлалтайгаар үнэт чулууг каратаар тус тус жинлэн бүртгэж, тооцоолно.
Эрдэнэсийн санд үнэт металл, эрдэнийн чулуу, тэдгээрээр хийсэн эдлэл, түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг нэг эд хариуцагчаас нөгөөд шилжүүлэхдээ нэгбүрчлэн тоолж, жинлэж, бүртгэлтэй тулган тооцож, удирдлагын хяналттайгаар хүлээлцэнэ.
Эрдэнэсийн сангийн бүртгэл, хадгалалт, хяналтын журмыг Монголбанкны Ерөнхийлөгч батлана.
Эрдэнэсийн санд байгаа бүх эрдэнэсийн чанар байдлыг нь алдагдуулахгүйгээр тусгайлан төхөөрөмжлөгдсөн зориулалтын байр, саванд хадгална.
Эрдэнэсийн сангийн үнэт металл, эрдэнийн чулуугаар хийсэн эдлэл, түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг сэлбэн тордох, сэргээн засварлах, өнгө үзэмжийг сайжруулах, бүрэн бүтэн байлгах хэвийн нөхцөлийг бүрдүүлэхтэй холбогдсон үйлчилгээг Монголбанкны Ерөнхийлөгчөөс баталсан заавар, хуваарийн дагуу тогтмол хийж байна.
Үнэт металл, эрдэнийн чулуу,тэдгээрээр хийсэн эдлэл, түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг эрдэнэсийн санд хүлээн авах, шилжүүлэх, байршуулах, эрдэнэсийн сангаас гаргах, тээвэрлэх ажлыг холбогдох байгууллагын гүйцэтгэх албаны хяналт, тусгай хамгаалалттайгаар гүйцэтгэнэ.
Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хяналт, тусгай хамгаалалтын журмыг Засгийн газар тогтооно.
Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт эрдэнэс эзэмшигч аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэн нь дор дурдсан үүрэг хүлээнэ:
—
эрдэнэсийн санд худалдах үнэт металл, эрдэнийн чулуу, тэдгээрээр хийсэн эдлэлийг сорьцын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагаар сорьц тогтоолгон баталгаажуулсан байх;
үнэт металл, эрдэнийн чулуугаар хийсэн түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг эзэмшиж байгаа бол түүний жинхэнэ эхийг эрдэнэсийн санд хадгалуулах. Ийнхүү хадгалуулбал зохих зүйлийн жагсаалтыг Монголбанкны Ерөнхийлөгч, Соёлын асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн хамтран батална.
Аж ахуйн нэгж, иргэн нь эрдэнэсийн санд худалдах болон хадгалуулах эрдэнэсийн үнийг хэлэлцэн тохирох, нэхэмжлэн авах эрхтэй.
Монголбанк эрдэнэсийн сангийн талаар дараахь үүрэг хүлээнэ:
эрдэнэсийн санд авсан зүйлийн үнийг төлөх;
эрдэнэсийн санг нэмэгдүүлэх хэмжээ, гүйлгээ хөрөнгийн орлого, зарлагын жилийн төлөвлөгөө, тэнцлийг болон жил бүрийн худалдан авах эрдэнэсийн доод хэмжээг тодорхойлж Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлж гаргасан шийдвэрийг нь хэрэгжүүлэх;
эрдэнэсийн санг хамгаалах, хадгалах ажлыг зохион байгуулж, гүйцэтгэлд нь хяналт тавих;
эрдэнэсийн санг эрхлэх нэгжийг эрдэнэсийн сангийн зүйлийг хэмжих, жинлэх, сорьц шалгах, өнгөлөх, хадгалж хамгаалах, тээвэрлэх, шаардлагатай холбоо, дохиоллын болон бусад багаж, тоног төхөөрөмж, сэлбэг, химийн бодис зэргээр хангах.
Монголбанк эрдэнэсийн сангийн талаар дараахь эрхтэй:
эрдэнэсийн санд эрдэнэс худалдан авах, гүйлгээний сангаас зөвшөөрөгдсөн хэмжээгээр худалдах, арилжих;
Монгол Улсын болон олон улсын нийтлэг ач холбогдол бүхий тэмдэглэлт ой зэрэг онцгой чухал үйл явдлыг тохиолдуулан хууль тогтоомжийн дагуу үнэт металлаар дурсгалын зоос үйлдвэрлүүлэх, зохих журмын дагуу үзэсгэлэн гаргах.
Эрдэнэсийн сан улсын хамгаалалтад байна. Эрдэнэсийн сангийн харуул, хамгаалалтын журмыг Монголбанкны Ерөнхийлөгч, төрийн тусгай хамгаалалтын газрын дарга хамтран тогтооно.
Эрдэнэсийн сангийн харуул хамгаалалтыг Төрийн тусгай хамгаалалтын газар эрхлэн гүйцэтгэнэ.
Эрдэнэсийн сангийн байдал, түүнийг эрхлэх үйл ажиллагаанд Монголбанкны Ерөнхийлөгч, түүний хяналт шалгалтын алба шалгалт хийж, хянан байцаана.
Монголбанк жил бүр эрдэнэсийн сангийн үлдэгдэлд тооллого явуулан дүгнэж, тайланг Улсын Их Хуралд танилцуулна.
Эрдэнэсийн сангийн харуул, хамгаалалтын байдалд цагдаагийн төв байгууллага хяналт тавина.
Энэ хуулийг зөрчсөн албан тушаалтны үйлдэл нь гэмт хэргийн шинжгүй бол Төрийн албаны тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
Энэ хуулийг зөрчсөн хүн, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, эсхүл Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
Энэ хуулийг 1995 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.